Menu

Dom bez kantów

Historia warszawskiego Śródmieścia w ilustracji.................................... Z Domem bez kantów związany byłem przez wiele lat. Zachowałem sentyment do tego budynku i jego okolicy. W młodości wokół niego kręcił się cały mój świat. Zamknięty w granicach Wisła - Stare Miasto - Marszałkowska - Aleje Jerozolimskie. Tu czułem się jak u siebie w domu. Czas biegł, czasy się zmieniały... zmieniał się także mój kawałek miasta. Niektórych miejsc już nie ma, niektóre przybrały inny wygląd, powstały nowe elementy w tkance miejskiej. Ale w duszy coś gra... tu wszystko było moim pierwszym razem ! Zawsze byłem ciekaw jak zmieniało się to miejsce... Dlatego też będę się starał pokazać je na przestrzeni wielu, wielu lat. Zatrzymać czas na chwilę i zadumać się nad minionym.

Defilada na Krakowskim Przedmieściu

powstaniec1921

W swoich zbiorach znalazłem jeszcze jedno zdjęcie z defilady 11 listopada 1936 r. Krakowskim Przedmieściem defiluje dywizjon artyleria konnej podążający za kolumną kawalerii. Trasa przemarszu wojska biegła od Placu Unii Lubelskiej do Placu Zamkowego.

11XI1936_kopia

 

Plac Piłsudskiego - 20 listopada 1944 r.

powstaniec1921

Plac Marszałka Józefa Piłsudskiego. Półtora miesiąca po kapitulacji powstania. Za dwa miesiące nie będzie tu już Niemców.

20 listopada 1944 r. na placu pojawił się Joe J. Heydecker z aparatem fotograficznym. Wykonał kilka zdjęć. Cztery z nich prezentuję poniżej. 

Na dwóch pierwszych widać częściowo wypalony Pałac Saski i w lepszym stanie Pałac Brühla. Przed Pałacem Saskim stoi pomnik Józefa Poniatowskiego na tle nienaruszonej kolumnady nad grobem Nieznanego Żołnierza. Przed Pałacem Brühla zatrzymała się ciężarówka Mercedes. Wokół niej kręcą się żołnierze niemieccy. Trwa załadunek wyposażenia pałacu lub też wyładunek materiałów wybuchowych... Za miesiąc pałace zostaną wysadzone w powietrze (Saski 27-29 grudnia, Brühla 19 grudnia). Zostanie tylko stos gruzów... 

palacsaski1a  palacbruhla1a

Kolejne zdjęcie pokazuje stronę południową placu. Widać narożnik budynku Sądów Wojskowych i zniszczone budynki przy ulicy Królewskiej. Od lewej widoczne są: ściana kamienicy nr 5, wypalone kamienice nr 7 i nr 9 (kamienica ks. Czartoryskiej), pozostałości po salonie firmy „Polski FIAT”. Niski pawilon po prawej stronie to przedwojenny gmach Instytutu Propagandy Sztuki. W dali nie widać wież kościoła św. Krzyża.

Ostatnie z prezentowanych zdjęć pokazuje wschodnią pierzeję placu. Po lewej wypalony gmach Hotelu Europejskiego. Po prawej budynek Sądów Wojskowych, Komendy Miasta i w oddali narożnik "Domu bez kantów". Te budynki wyglądają na nienaruszone. Na ścianie "Domu bez kantów" od strony Hotelu Europejskiego dają się zauważyć ślady remontu po zniszczeniach z 1939 r. Widać także schron strzegący Komendy Miasta oraz stojący przed gmachem Sądów samochód (samochody?).

  

Wszystkie zdjęcia wykonał Joe J. Heydecker 20 listopada 1944 r. Znajdują się teraz w zbiorach Bildarchiv der Nationalbibliothek w Wiedniu.

*****

Właśnie minęła 20 rocznica śmierci autora prezentowanych zdjęć.

Joe J. Heydecker (Joe Julius Isaak Philipp Heydecker) urodził się 13 lutego 1916 r. w Norymberdze. W latach 1933-1938 mieszkał za granicą. W 1937 r. był w Polsce. Od 1938 r. pracował w studio fotograficznym w Wiedniu. Tu zastał go Anschluss. Został wcielony do Wehrmachtu. Brał udział w kampanii francuskiej 1940 r., walczył w kampanii rosyjskiej.  Pracował jako fotolaborant w kompanii propagandowej (wykonał setki fotografii, m.in. Warszawy i warszawskiego getta). W 1944 r. trafił do Panzerjägerabtailung 337 - oddziału niszczycieli czołgów – by stawić czoła mającej sforsować Wisłę Armii Czerwonej. Tutaj dostał długo oczekiwany urlop i pojechał do Berlina. W Poczdamie zastał go koniec wojny. Po wojnie pracował jako dziennikarz w radio i korespondent kilku niemieckich gazet. W 1960 r. wyjechał do Brazylii i prowadził w São Paulo studio fotograficzne. W 1986 r. wrócił do Europy. Zmarł w Wiedniu 17 marca 1997 r. Pozostawił po sobie ok. 25 000 negatywów zdeponowanych w Bildarchiv der Nationalbibliothek w Wiedniu. 

hey02

Zdjęcie Joe J. Heydeckera ze strony members.chello.at

Ostateczny projekt Przybylskiego

powstaniec1921

Jak wiadomo pierwszą nagrodę na budynek Funduszu Kwaterunku Wojskowego otrzymała praca profesora Czesława Przybylskiego. Dyrekcja Funduszu jemu też zaproponowała wykonanie ostatecznego projektu oraz kierownictwo budowy.

dom001W związku z propozycją wydziału regulacji Zarządu Miasta poszerzenia jezdni ulicy Królewskiej zostały zrobione podcienia w gmachu Sądu Wojskowego od strony ulicy Królewskiej, otwierając przejście na plac Piłsudskiego. 

dom002

Projekt konkursowy Przybylskiego ulegał wielokrotnie przepracowaniu. Między innymi podcienia uprzednio projektowane tylko od ulicy Królewskiej, ze względu jak wspomniałem wyżej na poszerzenie ulicy, obiegły cały budynek, także wzdłuż Krakowskiego Przedmieścia. Zrezygnowano z wielu detali projektowanych na elewacji budynku. Budynek nabrał surowego charakteru i stał się jednym z najbardziej monumentalnych gmachów  Warszawy.

dom003

 dom006

Krytyka zarzucała projektowi, że budynek Funduszu Kwaterunku Wojskowego jest za wysoki w stosunku do sąsiadującego Hotelu Europejskiego. Z czasem uznano, że jest akurat odwrotnie. Jak wtedy stwierdzono "Konieczność uformowania ścian placu Marszałka J. Piłsudskiego przez proporcjonalną harmonie gmachów plac obejmujących wykazała, że wysokość Hotelu Europejskiego jest zbyt niska, że budynek hotelu należy podwyższyć i to podwyższyć do wysokości gmachu F.K.W."

dom007Projekt konstrukcyjny gmachu opracowany został przez profesora inżyniera Stefana Bryłę, natomiast projekt instalacyjny opracował inżynier technolog Edward Stankiewicz.

Budowa rozpoczęła się 6 lipca 1933 roku.


dom0084

 

Hotel "Bristol" na wesoło

powstaniec1921

Fundamenty pod hotel rozpoczęto kopać w 1898 r. 22 kwietnia 1899 r. miało miejsce uroczyste wmurowanie kamienia węgielnego. Pod koniec 1900 r. obiekt był w stanie surowym, a  w połowie 1901 r. rozpoczęto prace wykończeniowe. 

Bristol

17 listopada 1901 r. odbyło się poświęcenie pomieszczeń, a dwa dni później uroczyste powitanie pierwszego gościa.

Warszawiacy żywo interesowali się powstającym budynkiem. Komentarzom nie było końca. Wychodzący w Warszawie ilustrowany tygodnik satyryczny "Mucha" po redakcją Władysława Buchnera tak komentował prace przy budowie hotelu:

p

*****

mucha_1901_nr_50

"Mucha" nr 12 i nr 50 z 1901 r. Zdjęcie hotelu z 1901 r. za: pl.wikipedia.org

Czesław Przybylski

powstaniec1921

Czas przedstawić autora zrealizowanego projektu budynku Funduszu Kwaterunku Wojskowego na Krakowskim Przedmieściu.

przybylski Czesław Przybylski. Zdjęcie ze zbiorów NAC

Czesław Przybylski urodził 19 maja 1880 r. w Warszawie, był synem lekarza Czesława i Zofii z Kruszewskich. Ukończył warszawską Szkołę Realną a następnie architekturę na Politechnice Warszawskiej (1900-1904). Naukę kontynuował w Paryżu (Ecole de Beaux Arts) i Karlsruhe (u M. Laeughera), jednocześnie praktykując u lokalnych architektów. Dużo podróżował (Austria, Włochy, Holandia, Hiszpania, Anglia). W 1908 r. wrócił do Warszawy, gdzie zaczął pracę zawodową.

Tutaj realizował niewielkie zlecenia m.in.: teatr "Oaza" na Bagateli (1909), Galeria  Luksemburga przy ul. Senatorskiej (1911), rozbudowa domu przy Mazowieckiej (1911). W czasie I wojny światowej wyjechał do Rosji, m.in. Kijowa. Na początku 1918 r. wrócił do Warszawy. Zaczął prowadzić wykłady na Politechnice Warszawskiej, przerwane w 1920 r. z powodu wojny polsko-bolszewickiej (Przybylski walczył w oddziale artylerii zenitowej - przeciwlotniczej). Po zakończeniu działań wojennych wrócił do pracy dydaktycznej na Politechnice Warszawskiej. Kierował aż do śmierci Katedrą Architektury Monumentalnej, był także krótko dziekanem wydziału architektury (1927-1929). W 1919 r. został mianowany profesorem nadzwyczajnym, a w 1931 r. profesorem zwyczajnym tej uczelni.

batory_19302Przybylski na m/s Batory, 1930. Zdjęcie za: muzeumkonstancina.pl

W swojej twórczości Przybylski początkowo nawiązywał do spuścizny historycznej (zwłaszcza do klasycyzmu), uwzględniając jednak zasady funkcjonalności budynku i nowoczesności konstrukcji. Po I wojnie światowej jego budynki uzyskiwały coraz prostsze, minimalistyczne formy przy coraz bardziej monumentalnej skali.

 Wybrane realizacje:

  1. gmach Centralnego Towarzystwa Rolniczego w Warszawie (1912)
  2. gmach Teatru Nowoczesnego w Warszawie (1913)
  3. gmach Teatru Polskiego w Warszawie (1913)
  4. gmach Teatru Narodowego w Warszawie (1920-1924)
  5. gmach Teatru Miejskiego w Kaliszu (1920-1923, realizacja wnętrz do 1936)
  6. gmach Państwowego Zakładu Higieny w Warszawie (1922)
  7. gmach Ministerstwa Spraw Wojskowych w Warszawie (1923)
  8. Fabryka Czekolady Fruzińskiego w Warszawie (1928)
  9. Szkoła Przemysłu Graficznego w Warszawie (1928-1935)
  10. Dworzec Główny w Warszawie (1928-1932, realizacja do 1940)
  11. gmachy Wydziału Elektrotechniki i Wydziału Technologii Chemicznej Politechniki Warszawskiej (1929, realizacja do 1934)
  12. gmach Funduszu Kwaterunku Wojskowego (Dom bez Kantów) w Warszawie (1933, realizacja do 1935)

Przybylski działał aktywnie m.in. w Kole Architektów przy Stowarzyszeniu Techników, w Radzie Sztuk Pięknych przy Ministerstwie Kultury i Sztuki, Komisji Budowy Biblioteki Jagiellońskiej, Budowy Gmachu Muzeum Narodowego, Odbudowy Zamku Królewskiego na Wawelu, Odbudowy Żelazowej Woli, Opieki nad Grobami Królewskimi w Bazylice Wileńskiej. Brał udział w naradach organizowanych przez Fundusz Kultury Narodowej nad potrzebami sztuk plastycznych oraz współpracował z Zarządem m. st. Warszawy nad uzgodnieniem regulacji Warszawy. Należał do Akademii Nauk Technicznych, Wydziału Konserwatorskiego Towarzystwa Opieki nad Zabytkami Przeszłości, Warszawskiego Koła Architektów. W 1934 r. współtworzył Stowarzyszeni Architektów Rzeczypospolitej Polskiej.

domw1domw2Willa własnego projektu, w której mieszkał Przybylski, Warszawa, ul. Górnośląska 

Otrzymał 13 pierwszych nagród uzyskanych w 38 konkursach. Odznaczony został Złotymi Medalami na Międzynarodowych Wystawach w Paryżu (1925) i Budapeszcie oraz w 1919 r. na Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu. W 1935 r. został uhonorowany Złotym Wawrzynem Akademickim Polskiej Akademii Literatury.

domw3

Dom letniskowy Przybylskiego na Helu (własnego projektu).

Trzy zdjęcia za: "Architektura i budownictwo" nr 8-9-10 z 1936 r. 

 

Przybylski zmarł 14 stycznia 1936 r. w Warszawie. Pośmiertnie został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Polonia Restituta.

 Żonaty był z Różą z Andryczów, z którą miał synów: Wojciecha i Andrzeja.

 

© Dom bez kantów
Blox.pl najciekawsze blogi w sieci