Menu

Dom bez kantów

Historia warszawskiego Śródmieścia w ilustracji.................................... Z Domem bez kantów związany byłem przez wiele lat. Zachowałem sentyment do tego budynku i jego okolicy. W młodości wokół niego kręcił się cały mój świat. Zamknięty w granicach Wisła - Stare Miasto - Marszałkowska - Aleje Jerozolimskie. Tu czułem się jak u siebie w domu. Czas biegł, czasy się zmieniały... zmieniał się także mój kawałek miasta. Niektórych miejsc już nie ma, niektóre przybrały inny wygląd, powstały nowe elementy w tkance miejskiej. Ale w duszy coś gra... tu wszystko było moim pierwszym razem ! Zawsze byłem ciekaw jak zmieniało się to miejsce... Dlatego też będę się starał pokazać je na przestrzeni wielu, wielu lat. Zatrzymać czas na chwilę i zadumać się nad minionym.

Ostateczny projekt Przybylskiego

powstaniec1921

Jak wiadomo pierwszą nagrodę na budynek Funduszu Kwaterunku Wojskowego otrzymała praca profesora Czesława Przybylskiego. Dyrekcja Funduszu jemu też zaproponowała wykonanie ostatecznego projektu oraz kierownictwo budowy.

dom001W związku z propozycją wydziału regulacji Zarządu Miasta poszerzenia jezdni ulicy Królewskiej zostały zrobione podcienia w gmachu Sądu Wojskowego od strony ulicy Królewskiej, otwierając przejście na plac Piłsudskiego. 

dom002

Projekt konkursowy Przybylskiego ulegał wielokrotnie przepracowaniu. Między innymi podcienia uprzednio projektowane tylko od ulicy Królewskiej, ze względu jak wspomniałem wyżej na poszerzenie ulicy, obiegły cały budynek, także wzdłuż Krakowskiego Przedmieścia. Zrezygnowano z wielu detali projektowanych na elewacji budynku. Budynek nabrał surowego charakteru i stał się jednym z najbardziej monumentalnych gmachów  Warszawy.

dom003

 dom006

Krytyka zarzucała projektowi, że budynek Funduszu Kwaterunku Wojskowego jest za wysoki w stosunku do sąsiadującego Hotelu Europejskiego. Z czasem uznano, że jest akurat odwrotnie. Jak wtedy stwierdzono "Konieczność uformowania ścian placu Marszałka J. Piłsudskiego przez proporcjonalną harmonie gmachów plac obejmujących wykazała, że wysokość Hotelu Europejskiego jest zbyt niska, że budynek hotelu należy podwyższyć i to podwyższyć do wysokości gmachu F.K.W."

dom007Projekt konstrukcyjny gmachu opracowany został przez profesora inżyniera Stefana Bryłę, natomiast projekt instalacyjny opracował inżynier technolog Edward Stankiewicz.

Budowa rozpoczęła się 6 lipca 1933 roku.


dom0084

 

Hotel "Bristol" na wesoło

powstaniec1921

Fundamenty pod hotel rozpoczęto kopać w 1898 r. 22 kwietnia 1899 r. miało miejsce uroczyste wmurowanie kamienia węgielnego. Pod koniec 1900 r. obiekt był w stanie surowym, a  w połowie 1901 r. rozpoczęto prace wykończeniowe. 

Bristol

17 listopada 1901 r. odbyło się poświęcenie pomieszczeń, a dwa dni później uroczyste powitanie pierwszego gościa.

Warszawiacy żywo interesowali się powstającym budynkiem. Komentarzom nie było końca. Wychodzący w Warszawie ilustrowany tygodnik satyryczny "Mucha" po redakcją Władysława Buchnera tak komentował prace przy budowie hotelu:

p

*****

mucha_1901_nr_50

"Mucha" nr 12 i nr 50 z 1901 r. Zdjęcie hotelu z 1901 r. za: pl.wikipedia.org

Czesław Przybylski

powstaniec1921

Czas przedstawić autora zrealizowanego projektu budynku Funduszu Kwaterunku Wojskowego na Krakowskim Przedmieściu.

przybylski Czesław Przybylski. Zdjęcie ze zbiorów NAC

Czesław Przybylski urodził 19 maja 1880 r. w Warszawie, był synem lekarza Czesława i Zofii z Kruszewskich. Ukończył warszawską Szkołę Realną a następnie architekturę na Politechnice Warszawskiej (1900-1904). Naukę kontynuował w Paryżu (Ecole de Beaux Arts) i Karlsruhe (u M. Laeughera), jednocześnie praktykując u lokalnych architektów. Dużo podróżował (Austria, Włochy, Holandia, Hiszpania, Anglia). W 1908 r. wrócił do Warszawy, gdzie zaczął pracę zawodową.

Tutaj realizował niewielkie zlecenia m.in.: teatr "Oaza" na Bagateli (1909), Galeria  Luksemburga przy ul. Senatorskiej (1911), rozbudowa domu przy Mazowieckiej (1911). W czasie I wojny światowej wyjechał do Rosji, m.in. Kijowa. Na początku 1918 r. wrócił do Warszawy. Zaczął prowadzić wykłady na Politechnice Warszawskiej, przerwane w 1920 r. z powodu wojny polsko-bolszewickiej (Przybylski walczył w oddziale artylerii zenitowej - przeciwlotniczej). Po zakończeniu działań wojennych wrócił do pracy dydaktycznej na Politechnice Warszawskiej. Kierował aż do śmierci Katedrą Architektury Monumentalnej, był także krótko dziekanem wydziału architektury (1927-1929). W 1919 r. został mianowany profesorem nadzwyczajnym, a w 1931 r. profesorem zwyczajnym tej uczelni.

batory_19302Przybylski na m/s Batory, 1930. Zdjęcie za: muzeumkonstancina.pl

W swojej twórczości Przybylski początkowo nawiązywał do spuścizny historycznej (zwłaszcza do klasycyzmu), uwzględniając jednak zasady funkcjonalności budynku i nowoczesności konstrukcji. Po I wojnie światowej jego budynki uzyskiwały coraz prostsze, minimalistyczne formy przy coraz bardziej monumentalnej skali.

 Wybrane realizacje:

  1. gmach Centralnego Towarzystwa Rolniczego w Warszawie (1912)
  2. gmach Teatru Nowoczesnego w Warszawie (1913)
  3. gmach Teatru Polskiego w Warszawie (1913)
  4. gmach Teatru Narodowego w Warszawie (1920-1924)
  5. gmach Teatru Miejskiego w Kaliszu (1920-1923, realizacja wnętrz do 1936)
  6. gmach Państwowego Zakładu Higieny w Warszawie (1922)
  7. gmach Ministerstwa Spraw Wojskowych w Warszawie (1923)
  8. Fabryka Czekolady Fruzińskiego w Warszawie (1928)
  9. Szkoła Przemysłu Graficznego w Warszawie (1928-1935)
  10. Dworzec Główny w Warszawie (1928-1932, realizacja do 1940)
  11. gmachy Wydziału Elektrotechniki i Wydziału Technologii Chemicznej Politechniki Warszawskiej (1929, realizacja do 1934)
  12. gmach Funduszu Kwaterunku Wojskowego (Dom bez Kantów) w Warszawie (1933, realizacja do 1935)

Przybylski działał aktywnie m.in. w Kole Architektów przy Stowarzyszeniu Techników, w Radzie Sztuk Pięknych przy Ministerstwie Kultury i Sztuki, Komisji Budowy Biblioteki Jagiellońskiej, Budowy Gmachu Muzeum Narodowego, Odbudowy Zamku Królewskiego na Wawelu, Odbudowy Żelazowej Woli, Opieki nad Grobami Królewskimi w Bazylice Wileńskiej. Brał udział w naradach organizowanych przez Fundusz Kultury Narodowej nad potrzebami sztuk plastycznych oraz współpracował z Zarządem m. st. Warszawy nad uzgodnieniem regulacji Warszawy. Należał do Akademii Nauk Technicznych, Wydziału Konserwatorskiego Towarzystwa Opieki nad Zabytkami Przeszłości, Warszawskiego Koła Architektów. W 1934 r. współtworzył Stowarzyszeni Architektów Rzeczypospolitej Polskiej.

domw1domw2Willa własnego projektu, w której mieszkał Przybylski, Warszawa, ul. Górnośląska 

Otrzymał 13 pierwszych nagród uzyskanych w 38 konkursach. Odznaczony został Złotymi Medalami na Międzynarodowych Wystawach w Paryżu (1925) i Budapeszcie oraz w 1919 r. na Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu. W 1935 r. został uhonorowany Złotym Wawrzynem Akademickim Polskiej Akademii Literatury.

domw3

Dom letniskowy Przybylskiego na Helu (własnego projektu).

Trzy zdjęcia za: "Architektura i budownictwo" nr 8-9-10 z 1936 r. 

 

Przybylski zmarł 14 stycznia 1936 r. w Warszawie. Pośmiertnie został odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Polonia Restituta.

 Żonaty był z Różą z Andryczów, z którą miał synów: Wojciecha i Andrzeja.

 

Okna

powstaniec1921

W pracy Bronisława Mańkowskiego i A. Wysokińskiego zatytułowanej "Czego wymagać od stolarszczyzny budowlanej i jak się z nią obchodzić na budowie?" znalazłem krótką informację na temat "Domu bez kantów".

W przeciwstawieniu do wymienionych wyżej wadliwych rozwiązań [wielka kamienica przy ul. Marszałkowskiej w Warszawie, wielki gmach w Krakowie], wskazujemy na Rys. 22 przykład dodatni, w którym konstrukcję okien zaprojektowano w ten sposób, iż ilość drewna sprowadzono do niezbędnego minimum. Okna, mimo że są skrzynkowe, robią wrażenie bardzo lekkich i wrażenie tej lekkości przenoszą niejako na cały budynek. [str. 26]

c

Z kolei w podpisie pod zdjęciem (rys. 22) umieszczono taki podpis: Prof[esor] Czeslaw Przybylski. Gmach F[unduszu] K[waterunku] W[ojskowego] w Warszawie. Dobrze zaprojektowane okna. Mimo dużych rozmiarów otworów i okien typu skrzynkowego, drewno prawie niewidoczne.[str. 27]

 Korzystałem z drugiego, uzupełnionego wydania tej pracy, która ukazała się w Warszawie w 1936 r. Jest to odbitka z czasopisma "Rynek drzewny" z 1934 r. (nr 58 i następne). Trudno mi zatem stwierdzić z którego roku pochodzi zdjęcie. Czy z końcowego okresu budowy gmachu (widać  fragment konstrukcji przy jednym z filarów oraz pryzmę piachu na chodniku) czy też zrobiono je specjalnie na potrzeby publikacji w 1936 r.?

Warto też zwrócić uwagę na cień który zostawiła kamienica Beyera - jej wieżyczka daje cień przypominający kopułę islamską  (zdjęcie zrobiono zapewne w południe).

A wracając do okien. Do dziś pamiętam ile trudno wymagało umycie jednego takiego okna (dla jasności podwójnego).

Projekt Bohdana Pniewskiego

powstaniec1921

Bohdan Wiktor Kazimierz Pniewski urodził się 26 sierpnia 1897 r. w Warszawie. W latach 1906-1914 uczęszczał do szkoły realnej im. Stanisława Staszica. Tutaj w czasie nauki wstąpił do konspiracyjnej Drużyny Skautowej im. Zawiszy Czarnego (od 1916 r. 16 Warszawskiej Drużyny Harcerzy im. Zawiszy Czarnego). W 1917 r. rozpoczął studia na Wydział Architektury, które jednak przerwał z powodu zaangażowania się w obronę niepodległości i trwałości granic Rzeczypospolitej. W listopadzie 1918 r. jako członek Polskiej Organizacji Wojskowej brał udział w rozbrajaniu Niemców w Warszawie. W 1920 r. w wojnie polsko-sowieckiej walczył jako żołnierz 1 pułku szwoleżerów. W grudniu 1920 r. wrócił na studia i ukończył je 1923 r.,  W 1925 r. rozpoczął samodzielną działalność architektoniczną. Był współzałożycielem Stowarzyszenia Architektów Polskich. W 1932 r. został profesorem Akademii Sztuk Pięknych. W początkach drugiej wojny światowej musiał opuścić swoją willę przy alei Na Skarpie. W czasie wojny brał udział w tajnym nauczaniu, jak również zasiadał w jury tajnych konkursów. Po wojnie wrócił do praktyki architektonicznej i akademickiej. Od 1945 r. pracuje w Biurze Odbudowy Stolicy i Rady Naczelnej Odbudowy Warszawy. W 1946 r. został powołany na profesora i kierownika katedry Projektowania Gmachów Użyteczności Publicznej Politechniki Warszawskiej. Profesor kontraktowy w Akademii Sztuk Pięknych (1945-50). Członek Polskiej Akademii Nauk. Laureat wielu nagród w konkursach architektonicznych i nagród państwowych. Karierę architekta zaczynał jako bliski funkcjonalistycznej architekturze awangardowej.

Bohdan_Pniewski6

W 1928 r. zdobył I nagrodę w konkursie na poselstwo polskie w Sofii. Otrzymał także I nagrody w konkursach:  na projekt Świątyni Opatrzności (1930 i 1932); na gmach sądów grodzkich na Lesznie (1934); na gmach Polskiego Radia (1938); I nagroda w konkursie na odbudowę Teatru Wielkiego. W 1937 r. został odznaczony Złotym Wawrzynem Akademickim Polskiej Akademii Literatury "za zasługi dla polskiej sztuki w ogóle". 

Bohdan Pniewski zmarł 5 września 1965 r. w Warszawie.

Bohdan Pniewski przystąpił też do konkursu na projekt budynku Funduszu Kwaterunku Wojskowego przy Krakowskim Przedmieściu. Przedstawiam poniżej kilka rysunków pokazujących ten projekt.

 

Widok perspektywiczny od strony zbiegu ulicy Królewskiej i Krakowskiego Przedmieścia:

pniewski11

 

Widok aksonometryczny. Widok od strony Krakowskiego Przedmieścia. Gmach Komendy Miasta wkomponowany w cały budynek:

pniewski2

Plan orientacyjny usytuowania budynku Funduszu Kwaterunku Wojskowego. Po lewej widać Ogród Saski, po prawej zakończenie osi saskiej na skarpie nad Wisłą:

pniewski37

Rzut podziemia gmachu Funduszu Kwaterunku Wojskowego:

pniewski42

Rzut parteru gmachu Funduszu Kwaterunku Wojskowego. U dołu Krakowskie Przedmieście:

pniewski51

© Dom bez kantów
Blox.pl najciekawsze blogi w sieci